Toekomstbestendige dagbesteding

Datum: 5 september 2013

Waarom toekomstbestendige dagbesteding?

Dagbesteding wordt vanaf 2015 niet meer betaald vanuit de AWBZ, maar vanuit de Wmo. De gemeente wordt dan verantwoordelijk voor de activiteiten op het gebied van begeleiding en verzorging. Er komt druk te staan op de inkomsten voor dagbesteding en daarmee wellicht ook op de kwaliteit. Aanbieders van dagbestedingsactiviteiten moeten zorgen dat hun aanbod in de toekomst waardevol is en blijft.

Wanneer is dagbesteding toekomstbestendig?

Dit antwoord wordt gezocht door de waarde van dagbesteding op langere termijn te bepalen. Hierbij wordt aangenomen dat een dagbesteding toekomstbestendig is als op drie fronten tegelijk waarde wordt gecreëerd.


 

Figuur 1: de waarde van dagbesteding

 

Onder cliëntwaarde wordt verstaan:

  • de mate waarin de locatie leidt tot ontwikkeling van een cliënt
  • de mate van participatie; interactiemogelijkheden buiten het zorgsysteem

Onder locatiewaarde wordt verstaan:

  • de continuïteit en kwaliteit van de locatie

Onder de maatschappelijke waarde wordt verstaan:

  • het aantal cliënten en dagdelen ten opzichte van de kosten
  • de inkomsten (publiek en/of privaat)
  • de doelmatigheid

De zes kenmerken van toekomstbestendige dagbesteding

Uit eigen onderzoek onder een aantal zorginstellingen is een twintigtal dagbestedingslocaties beoordeeld aan de hand van het bovengenoemde waardemodel. Hieruit blijkt dat locaties als ‘toekomstbestendig’ worden gezien als ze op alle fronten waarde creëren. Deze locaties hebben een zestal kenmerken gemeenschappelijk:

  • De locatie stimuleert cliënten om meer en/of complexere taken uit te voeren.
  • De locatie is maatschappelijk verankerd, waardoor mogelijkheden ontstaan voor doorstroming van cliënten naar andere locaties. Een waardevolle locatie ‘genereert’ werkplekken (begeleid werken of met begeleiding op afstand) in de nabije omgeving.
  • De locatie stimuleert cliënten structureel om zelfstandiger te worden (bijvoorbeeld met betrekking tot het vervoer naar de locatie).
  • De locatie heeft een begeleidingsteam dat in samenstelling stabiel is.
  • Er wordt primair op ontwikkeling en doorstroming van cliënten gestuurd, niet op bezetting.
  • De huisvesting is flexibel en goedkoop: locaties worden gehuurd of gebruikt van ondernemingen, in ruil voor arbeid.

Indien er sprake is van commerciële activiteiten op de dagbestedingslocatie kan nog een drietal kenmerken worden toegevoegd:

  • Er wordt daadwerkelijk op prijs/kwaliteit geconcurreerd.
  • Klanten kopen het product omdat de prijs/kwaliteitverhouding concurrerend is, en niet omdat het door mensen met een beperking wordt gemaakt.
  • Op de locatie is er balans tussen ondernemerschap, vakmanschap en begeleidende/ondersteunende professionaliteit. Met ondernemerschap wordt bedoeld het zakelijke en commerciële perspectief, met vakmanschap het vak van boer, bakker, retailer etc.



Figuur 2: combinatie ondernemerschap, vakmanschap en begeleidende professionaliteit

Deze drie domeinen zijn kwalitatief verankerd in 2 of 3 personen, die onderling moeten samenwerken. Door deze (gedwongen) samenwerking is spanning tussen de domeinen ingebakken. Als het goed is, veroorzaakt dit een gezonde dynamiek waarbij niet 1 perspectief dominant is over de andere(n). De ondernemer en de vakman hoeven niet persé bij de zorginstelling in dienst te zijn.

  • Resultaatgerichtheid: er worden zwarte cijfers geschreven (totale inkomsten zijn groter dan de kosten). Hier wordt nadrukkelijk op gestuurd.

Toekomstbestendige dagbesteding vraagt dus om het ontwikkelen van een aantal kenmerken tegelijk. Op die locaties waar het gelukt was om deze kenmerken te ontwikkelen, zagen wij veel enthousiasme en grote betrokkenheid. Het is zeer de moeite waard!

 

Door: Rob van de Ven