Het rooster van de toekomst

Datum: 19 september 2013


Het gebruik van ICT dringt overal ons leven binnen en verandert de communicatie en informatiestromen. Dat gaat ook in het onderwijs gebeuren. Het zal leiden tot een ander leer- en werkmodel. Het leren zal meer zelforganiserend, tijd- en plaatsonafhankelijk zijn (informeel leren) en minder via traditionele lessen (formeel leren). De vraag is wie sturend wordt in deze ontwikkeling. Je ziet ideevorming komen vanuit de traditionele onderwijskundigen, van uitgeverijen, van beleidsmakers, schoolleiders en bestuurders, maar gelukkig ook van een grote groep docenten die ruimschoots experimenteert met nieuwe modellen zoals flipping the classroom.

Anders leren, anders organiseren

Een onderdeel van de nieuwe werkelijkheid in het onderwijs is de mogelijkheid om het huidige rooster los te laten en over te gaan op andere manieren van organiseren van het leerproces: anders leren, anders organiseren! In samenwerking met het Da Vinci College in Leiden hebben wij ons georiënteerd op een andere onderwijslogistiek. Deze school innoveert haar onderwijsproces. De huidige wijze van roostering blijkt dan belemmerend te zijn.

Het rooster van vandaag

Het rooster van vandaag is gebaseerd op de organiseerprincipes van Taylor:  het leren wordt opgeknipt in kleine hanteerbare brokjes van 50 minuten. Hierin wordt 1 ‘leerbewerking’ uitgevoerd: 1 docent gedurende 1 blokje tijd voor 1 groep met 1 vooraf vastgestelde inhoud, 1 leerstijl en 1 leermiddel.

Wat er met digitale middelen al mogelijk is:

  • leerlingen leren gelijktijdig op verschillend niveau, in verschillend tempo
  • er is ruimschoots voldoende materiaal en aanbod om verschillende leerstijlen te kunnen hanteren
  • er kunnen verschillende leerroutes tegelijk worden aangeboden.

Hoe kan dit mogelijk worden in een schoolomgeving?

Het rooster van de toekomst: van V&D naar eBay

Het rooster van de toekomst is er niet. Anders gezegd, het leren wordt anders georganiseerd en is veel meer tijd- en plaatsonafhankelijk. Leeractiviteiten worden niet meer gepland door een roosterbureau, wel worden bijeenkomsten van groepen leerlingen en docenten georganiseerd. Hierbij is er ruimte voor tempo- en niveauverschillen. Het rooster van de toekomst heeft meer het karakter van een speelveld dan van een productieruimte.

De principes die ten grondslag liggen aan ‘het rooster van de toekomst’ zijn af te leiden van de organisatieontwikkeling als gevolg van digitalisering in andere branches. Het wordt ook wel de ontwikkeling ‘van V&D naar eBay’ genoemd.

van V&D...

...naar eBay

Het totale aanbod staat vooraf klaar op één fysieke ontmoetingsplaats

Spelregels staan vooraf klaar
Aanbod via een virtueel platform varieert naar behoefte                      

Massale aanbieder
Alles wordt aangeboden door één aanbieder
Massa aanbieders
Er is een rijkdom aan aanbod van vele aanbieders
Vooraf wordt het aanbod door één aanbieder bepaald en ‘klaargezet’ (ingekocht) Gebruikers bepalen het aanbod
(wat werkt is goed, wat goed is wordt gekozen)
De gemiddelde klant is bepalend (mainstream)
Speciale wensen zijn lastig
Massamaatwerk!
Speciale wensen kunnen prima worden ingebracht
Hoge investering (inkoop) Lage investering (platform)

 

Voor scholen betekent dit dat een verschuiving naar digitale leermiddelen plaatsvindt. Het aanbod wordt gekenmerkt door een grote, rijke hoeveelheid adaptief materiaal in plaats van één fysiek standaardboek. De kiemen zijn al lang gelegd: leerlingen zoeken nu al buiten de formele organisatie van het leren naar mogelijkheden om het handiger te doen. Ze wisselen tijdens het maken van huiswerk informatie uit via WhatsApp en zoeken op internet materiaal dat beter, effectiever en sneller werkt dan de instructie of methodiek die een docent overdag heeft aangeboden. Een beweging als ‘flipping the classroom’ speelt hier goed op in, maar heeft nog wel ‘the classroom’ als enige werkvorm als je op school bent.

De vraag is hoever deze ontwikkeling doorgaat. Tegenstanders hoor je wel zeggen dat iPads en digitale leermiddelen ‘slecht’ zijn en dat de sociale functie van scholen wordt ondermijnd. Alsof 30 pubers in een kleine ruimte, 8 x 50 minuten in luisterhouding, sociaal representatief is! Eigenlijk moet je uit die zwart-wit discussie blijven. De school van de toekomst laat ruimte voor diversiteit in tempo en inhoud, maar laat zeker ook sociale ruimte: meer ruimte voor ontmoeting en uitwisseling. Je kunt het gewoon doorrekenen. Als je op school ruimte laat voor digitaal leren aan de hand van opdrachten/instructie, ontstaat ruimte voor kleinere klassen. Waarom zouden we dat niet willen?

 

Door: Rob van de Ven